Rys historyczny Garbatki - Letnisko

Choć nazwa Garbatka pojawiła się w XV wieku u Jana Długosza w dokumentach „Liber beneficiorum" z 1497-1542 r., śmiało można stwierdzić, że istniała wcześniej związana na przestrzeni wieków z klasztorem benedyktynów w Sieciechowie.



Sieciechów był pierwotnie grodem książęcym ochraniającym Małopolskę przed najazdami Jaćwingów i Litwinów. W XI wieku z nadania Władysława Hermana otrzymał go wojewoda Sieciech, od którego gród ten wziął nazwę. Około 1132 r. Sieciechów przeszedł w posiadanie opactwa benedyktyńskiego, odgrywającego naczelną rolę na ówczesnej „ziemi sieciechowskiej".



W roku 1408 klasztor wykupił młyn w Garbatce, a także sołectwo i młyn w Rambiertowie. Trudno określić położenie Rambiertowa. Wiadomo tylko, że na początku XVI wieku Garbatka, Policzna i Czarnolas zostały wymienione w materiałach źródłowych jako wsie sąsiadujące.



W roku 1505 klasztor oddał młyn o nazwie „Mycek" Pawłowi Rokicie. Młynarz był zobowiązany wypasać dla niego pewną ilość świń, a także oddawać 2/3 dochodu. Zarówno w Garbatce, jak i Rambiertowie znajdowały się karczmy. Karczmarze oprócz wyrobu i sprzedaży piwa zajmowali się rolnictwem. Benedyktyni posiadali folwarki w Garbatce, a później w Molendach. Poddani klasztoru sieciechowskiego byli zobowiązani do płacenia czynszu pieniężnego i rzeczowego w postaci jaj, drobiu, sera, a także robocizny. W roku 1550 opat Feliks Rogowski był w konflikcie z urzędnikami królewskimi, a także procesował się z dziedziczkami z Wilczej Woli o to, że kmiecie z ich folwarku wycinali dęby w Garbatce.



W latach 1581-1611 Garbatka była wydzierżawiona. Zachował się opis inwentarza wsi Garbatka m.in.: drewniany dwór, mający na dole izbę białą z sienią, z paroma kominami, a na górze salkę z sienią ze schowkami. Wewnątrz piece, błony (okna). Dwory ze wszystkimi zabudowaniami otoczone były parkanem lub ogrodzone płotem. W roku 1611 istniała w Garbatce cegielnia. Wyrabiano w niej cegłę, którą używano do stawiania budowli m.in. w Sieciechowie. Do roku 1628 Garbatka płaciła dziesięciny na rzecz stołu biskupiego, później dla psałte-rzystów katedry krakowskiej. Od 1696 r. dla klasztoru sieciechowskiego. Nadmiar zboża z dóbr klasztornych spławiano Wisłą do Gdańska, stamtąd przywożono towary kolonialne, zwłaszcza bławatne z bogatego gatunku. Z Węgier wino. W folwarku w Garbatce trzymano dużo bydła najlepszej rasy.



W okresie feudalnym w Puszczy Radomsko-Kozienickiej rozwinięta została gospodarka łowiecka i bartnicza. W Zagożdżonce żyły bobry, sarny, dziki, lisy i wilki. Zdarzały się także niedźwiedzie. W XVI i XVII wieku ośrodkiem bartnictwa w puszczy była Jedlnia. Bartnik otrzymując prawo korzystania z lasu dla hodowli pszczół w rozmiarze ustalonym umową, zobowiązany był świadczyć daninę w naturze lub pieniądzach. Barcie drążono na sosnach, dębach, jodłach, jaworach. Większy dochód z danin bartnych osiągali benedyktyni siecie-chowscy, niż z pozyskanego drewna.



Las był również źródłem utrzymania dla węglarzy i smolarzy. Benedyktyni z Sieciechowa wydobywali także rudę żelazną. Znaczne jej pokłady występowały pomiędzy Garbatka a Gródkiem. W Sieciechowie odbywały się sądy i egzekucje nad poddanymi klasztoru. Przewodniczył im wójt lub jego zastępca. Kary wymierzano zaraz po ogłoszeniu wyroku. Na rogatkach złodziei chłostano, a następnie świecąc przed nimi palącą miotłą lub wiechciem ze słomy wyprowadzano ich poza miasteczko. Wykonano nawet trzy wyroki śmierci przez powieszenie. Jedna szubienica stała na rynku, druga za miasteczkiem.



Wracając do gospodarki puszczańskiej, mimo upływu czasu nie różniła się zbyt od okresu średniowiecza. Dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku nastąpiło intensywne trzebienie lasu. Powstało wiele polan i wyrębów. Przy dawniejszych młynach powstały osady: Bąkowiec, Molendy, Śmietanki. Istniała także osada Krępiec , w której mieszkali Drahalowie, Molendowie, Piorunkowie.



W roku 1819 klasztor w Sieciechowie zlikwidowano. Lasy należące do benedyktynów przeszły pod Zarząd Leśnictwa Kozienice. Po upadku powstania listopadowego i styczniowego część lasów car podarował w formie nagrody wysokim funkcyjnie swoim urzędnikom za poniesione zasługi w tłumieniu zrywów narodu polskiego. Przekazywanie majątku odbywało się w dwóch etapach: pierwszy w 1835-1845 r., drugi w 1865-1869 r. Dążono do utworzenia na tym terenie rosyjskiej własności ziemskiej, która miała przyczynić się do szybkiego zrusyfikowania ludności, oraz wprowadzenia ograniczeń politycznych, by połączyć wjed-ną całość Królestwo Polskie z Cesarstwem Rosyjskim, katalogując Polskę jako prowincję Wielkiego Imperium. Represje carskie miały różną formę, choćby dla przykładu: za popieranie i udzielanie pomocy powstańcom odebrano Sieciechowi w 1869 r. prawa miejskie. Na marginesie wymienionego tematu miasta Sieciechowa należy zaznaczyć, że w 1432 r. opactwo założyło szkołę przyklasztorną, do której prawdopodobnie uczęszczał Jan Kochanowski. Nauczał zaś Sebastian Klonowic.